Preeklamsi Taraması Mümkün mü? Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?

Preeklampsi taraması mümkündür ve gebelik takibinin çok önemli bir parçasıdır. Günümüzde artık sadece risk faktörlerine bakmakla kalmayıp, erken gebelikte yapılan bazı testlerle tarama yapılmaktadır.

7 Kasım 2025 Cuma
Dr.Gülşah Tanas Sarıkaş

Preeklampsi, genellikle gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkan, yüksek tansiyon ve idrarda aşırı protein (proteinüri) ile karakterize ciddi bir gebelik komplikasyonudur. Annede organ hasarına (böbrek, karaciğer, beyin) ve bebekte gelişme geriliğine yol açabilir. Bu yüzden önlemek,erken tanı koymak ve tedaviye erken başlamak çok önemlidir.

Tarama testi düşük risk çıksa bile, preeklampsi gebeliğin ilerleyen haftalarında da ortaya çıkabilir. Bu nedenle Şiddetli veya inatçı baş ağrısı ,Görme bozuklukları (bulanık görme, ışık çakmaları, kararma), Üst karın bölgesinde (mide üstü) şiddetli ağrı ve/veya bulantı-kusma, Yüzde ve ellerde ani, aşırı şişme (ödem), Ani kilo artışı (sıvı birikimine bağlı), Nefes darlığı gibi  belirtileri bilmek ve fark edildiğinde derhal doktorunuza başvurulması çok önemlidir:

Tarama testi bir "teşhis" değil, "risk belirleme" aracıdır.

Preeklampsi Taraması Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?

Tarama, ilk trimester (11-14 hafta) ve ikinci trimester olmak üzere iki aşamalıdır: En etkili tarama, ilk trimesterde yapılandır.

A) İlk Trimester Taraması (11-14. Haftalar)

Bu, en güncel ve en etkili tarama yöntemidir. Fetal Medicine Foundation (FMF) protokolüne göre yapılır ve erken doğum preeklampsisi (% 60'a varan tespit oranı) için oldukça başarılıdır. Tarama şunları içerir:

1. Anne Faktörleri ve Tıbbi Öykünün Sorgulanması

   • Annenin yaşı, kilosu, ırkı

   • Önceki gebeliklerde preeklampsi öyküsü

   • Kronik hipertansiyon, böbrek hastalığı, diyabet, otoimmün hastalık varlığı

   • Ailede (anne, kız kardeş) preeklampsi öyküsü

2. Ortalama Arter Basıncı (OAB) Ölçümü:

   • Her iki koldan tansiyon ölçülür ve ortalama değer hesaplanır. Preeklampsi riski olan kadınlarda bu değer genellikle daha yüksektir.

3. Uterin Arter Doppler Ölçümü:

   • Vajinal veya karından yapılan ultrasonda, rahimi besleyen damarların (uterin arter) kan akımı ölçülür. Preeklampside bu damarlarda direnç artar ve "notch" adı verilen bir dalga formu görülür.

4. Biyokimyasal Belirteçler (Kan Testi):

   • PAPP-A (Gebelikle İlişkili Plazma Proteini-A): Düşük seviyeler riski artırır.

   • PLGF (Plasental Büyüme Faktörü): Düşük seviyeler riski artırır. PLGF, taramanın en önemli parçalarından biridir.

Tüm bu veriler (anne özellikleri, tansiyon, Doppler ve kan testi sonuçları) özel bir yazılıma girilir ve hastanın erken preeklampsi (34. haftadan önce) ve geç preeklampsi (34. haftadan sonra) riski hesaplanır. Yüksek Riskli Çıkarsa Önleyici tedavi (düşük doz aspirin) başlanır. Düşük Riskli Çıkarsa Rutin takip devam eder.

B) İkinci Trimester Taraması

İlk trimester taraması yapılmamışsa veya ek bilgi isteniyorsa, 19-24. haftalarda yapılabilir. Bu tarama daha çok uterin arter Doppler ölçümüne dayanır. Anormal Doppler bulguları, preeklampsi ve bebekte gelişme geriliği riskinin arttığını gösterir.

Tarama testi bir "teşhis" değil, "risk belirleme" aracıdır. Risk yüksek çıkarsa, preeklampsiyi önlemek için şu adımlar atılır:

1. Düşük Doz Aspirin (Örn: 100-150 mg):

   • İlk trimester taramasında riski 1/100'den yüksek olan veya birçok risk faktörüne sahip olan (örneğin, önceki gebelikte preeklampsi, kronik hipertansiyon, diyabet, böbrek hastalığı, otoimmün hastalık, çoğul gebelik) tüm gebelere önerilir. Gebeliğin 16. haftasından önce başlanmalı ve genellikle 36. haftaya kadar devam edilmelidir. Aspirin, plasentadaki damar fonksiyonlarını iyileştirerek ve inflamasyonu azaltarak koruma sağlar.

2. Kalsiyum Takviyesi:

   • Özellikle günlük diyetle yeterli kalsiyum almayan kadınlara önerilir. Günlük 1-1.5 gram kalsiyum takviyesinin preeklampsi riskini azalttığı kanıtlanmıştır.

3. Sıkı Takip:

   • Riskli gruptaki gebeler daha sık aralıklarla kontrol edilir. Tansiyon takibi çok önemlidir. Bebekte gelişme geriliği olup olmadığını anlamak için ultrason ile büyüme takipleri yapılır. Doppler incelemeleri tekrarlanır.

ÖZET TABLO

Bu sitedeki hiçbir içerik, tarihe bakılmaksızın, doktorunuzdan veya diğer yetkili bir klinisyenden alacağınız doğrudan tıbbi tavsiyenin yerine kullanılmamalıdır.